ΟΤΙ ΑΝ ΑΥΤΩ ΔΟΚΕΙ
ΑΡΙΣΤΟΝ ΕΙΝΑΙ






Διακύρηξη
Όραμα
Δράσεις
Αρχές
Αξίες
Στόχος
 
Κλήρωτίδα το εργαλείο της Δημοκρατίας

Τα αθηναϊκά δικαστήρια ήταν πολυμελή και επίσης πολλά σε αριθμό. Ο Αριστοτέλης στο έργο του Αθηναίων Πολιτεία περιγράφει ένα επιμελημένο συγκρότημα δικαστηρίων του 4ου αιώνα, ενώ ο Παυσανίας μας παραδίδει αναλυτικό κατάλογο των δικαστηρίων της πόλης. Οι ανασκαφές οι οποίες έφεραν στο φως τα λείψανα των κτιρίων της περιοχής της Αγοράς, αποκάλυψαν και ένα πλήθος αντικειμένων τα οποία χρησιμοποιούνταν προφανώς στα δικαστήρια, όπως οι κλεψύδρες, τα δικαστικά σύμβολα και τα πινάκια, με πιο ενδιαφέρον όμως εύρημα το κληρωτήριο το οποίο χρησιμοποιούνταν για την κατανομή των δικαστών και την επιλογή των αρχόντων.

Το κληρωτήριο

Το κληρωτήριο είναι εύρημα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς αποτελούσε βασικό τεχνολογικό όργανο στην διαδικασία εκλογής της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Σε κάθε αρχαίο δικαστήριο ο αριθμός των δικαστών ήταν ιδιαίτερα μεγάλος, καθώς μπορούσε να κυμαίνεται από 200 μέχρι και 2000 άτομα. Κάθε Αθηναίος πολίτης που είχε συμπληρώσει το τριακοστό έτος της ηλικίας του και που δεν είχε λόγο να στερείται τα πολιτικά του δικαιώματα, μπορούσε να είναι μέλος του κύριου Δικαστηρίου της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, της Ηλιαίας.

Κάθε πολίτης λοιπόν που ήταν διαθέσιμος για τα καθήκοντα του δικαστή επί ένα έτος και που επιθυμούσε να εκλεγεί δικαστής, πήγαινε την αυγή στο χώρο των κληρωτηρίων, έχοντας μαζί του ένα χάλκινο πλακίδιο στο οποίο αναγράφονταν η σφραγίδα της πόλης, το όνομα, το πατρώνυμο και το όνομα του δήμου του.

 

 

Έτσι την ημέρα αυτή της εκδίκασης της υπόθεσης παρουσιάζονταν στον αρμόδιο αξιωματούχο που ήταν εγκατεστημένος κοντά στο κληρωτήριο.

Στη βάση του κληρωτηρίου την ημέρα αυτή υπήρχαν δέκα καλάθια, από ένα για κάθε φυλή. Ο υποψήφιος δικαστής έριχνε το πλακίδιό του στο καλάθι της φυλής στην οποία ανήκε ο δήμος του. Όταν ερχόταν η ώρα της κλήρωσης, ο αξιωματούχος έπαιρνε όλα τα πλακίδια από τα καλάθια, για παράδειγμα της φυλής Α, και τα τοποθετούσε στην πρώτη κάθετη σειρά εγκοπών του κληρωτηρίου.

Το ίδιο έκανε έπειτα με όλα τα πινάκια της φυλής Β, τοποθετώντας τα στη δεύτερη κάθετη σειρά κ.ο.κ., μέχρι να τοποθετηθούν όλα τα πινάκια στις εγκοπές. Κατά μήκος της μιας πλευράς του κληρωτηρίου υπήρχε κοίλος, χάλκινος άξονας με χοάνη στο πάνω μέρος και στρόμφαλο στο κάτω.

Ο αξιωματούχος έριχνε στη χοάνη λευκά και μαύρα μαρμάρινα σφαιρίδια με τυχαία θέση μέσα στο σωλήνα. Με κάθε γύρισμα του στρομφάλου εμφανίζονταν στο κάτω μέρος του σωλήνα ένα μόνο σφαιρίδιο το οποίο αν ήταν άσπρο, οι δέκα πολίτες που τα πινάκιά τους είχαν τοποθετηθεί στην πρώτη οριζόντια σειρά εγκοπών, ορίζονταν δικαστές για εκείνη τη μέρα και μετέβαιναν στο δικαστήριο. Εάν πάλι το σφαιρίδιο ήταν μαύρο, όλοι οι πολίτες των οποίων τα πινάκια βρίσκονταν σ' εκείνη τη σειρά απαλλάσσονταν των δικαστικών καθηκόντων τους για τη συγκεκριμένη μέρα. Έτσι η διαδικασία συνεχίζονταν μέχρι να συμπληρωθεί ο απαραίτητος αριθμός δικαστών, με την επιλογή δέκα δικαστών για κάθε λευκό σφαιρίδιο.

 

 Παράγοντας αποτροπής διαφθοράς

Το σύστημα αυτό μέσω της χρήσης του κληρωτηρίου εξασφάλιζε απόλυτα τυχαία επιλογή, μέσω του τρόπου τοποθέτησης των πινακίων στις εγκοπές, αλλά και μέσω του τρόπου εισαγωγής των σφαιριδίων στο σωλήνα. Παράλληλα το κληρωτήριο κλήρωνε με κάθε λευκό σφαιρίδιο ένα δικαστή από κάθε φυλή, εξασφαλίζοντας ίση φυλετική αντιπροσώπευση στο δικαστήριο, αποδεικνύοντας τις προσπάθειες των Αθηναίων για ισότητα και αποτροπή της διαφθοράς στις κρατικές υποθέσεις.

Οι ψήφοι

Οι δικαστές δήλωναν την απόφασή τους με τη χρήση των δικαστικών ψήφων που έφεραν εγχάρακτη επιγραφή ψηφος δημοσία. Η μορφή του άξονα της ψήφου ήταν αυτή που καθόριζε την ετυμηγορία. Ο συμπαγής άξονας σήμαινε αθώωση και ο κοίλος καταδίκη. Κάθε δικαστής κρατούσε την ψήφο που εξέφραζε την ετυμηγορία του ανάμεσα στο δείκτη και τον αντίχειρα, εξασφαλίζοντας μυστικότητα, και έπειτα έριχνε την ψήφο στο δοχείο που προορίζονταν για τη συγκέντρωσή τους.

 

Τα σύμβολα

Ας σημειωθεί εδώ πως σε κάθε δικαστή που είχε κληρωθεί από το κληρωτήριο, δίνονταν μικρή χάλκινη μάρκα, το σύμβολο, η οποία κατοχύρωνε την προβλεπόμενη αμοιβή στους δικαιούχους. Η αμοιβή αυτή δίνονταν με το πέρας της δίκης και μόνο κατόπιν της επίδειξης αυτού του συμβόλου.

 Πηγές: Κέντρο Διάδοσης Επιστημών & Μουσείο Τεχνολογίας

      

 

 

 

      Στο Μουσείο λοιπόν τής Αρχαίας Αγοράς στη Στοά Αττάλου υπάρχει μία κληρωτίς ή κληρωτίδα ή ένα κληρωτήριον. Με παρόμοιες κληρωτίδες οι αρχαίοι Αθηναίοι στην εποχή τής αυθεντικής τους δημοκρατίας, πρωτοκαθιέρωσαν μια μορφή τυχαίας επιλογής πολιτών από τον δήμο των Αθηναίων, για να υπηρετούν εθελοντικά είτε ως ένορκοι είτε σε άλλα δημόσια αξιώματα.

      Οι κληρωτίδες αυτές κατασκευάζονταν από ξύλο ή πέτρα και στην επιφάνειά τους χαράζονταν από πέντε έως έντεκα στενές στήλες από εγκοπές ή διάκενα, συχνά ευθυγραμμισμένα σε πενήντα οριζόντιες σειρές ή συστοιχίες. Tοποθετούσαν δε μέσα στα διάκενα τούτα, ορειχάλκινα πινάκια στοιχείων αναγνώρισης, τα οποία έφεραν οι πολίτες, που εθελοντικά υπηρετούσαν ως ένορκοι ή σε άλλα δημόσια αξιώματα.

      Οι Αθηναίοι λοιπόν, χρησιμοποιούσαν παρόμοιες κληρωτίδες γιά την εφαρμογή τής αυθεντικής τους δημοκρατίας. Κάθε κληρωτίδα ή κληρωτήριον έφερε στην αριστερή πλευρά έναν χοανοειδή σωλήνα, τον οποίο γέμιζαν με διαφορετικά χρωματισμένες μπάλες. Όταν έμπαιναν σε λειτουργία, ο μηχανισμός τού χοανοειδή σωλήνα, οι χρωματιστές αυτές μπάλες καθόριζαν τυχαία ποιές σειρές εγκοπών θα επιλέγονταν. Καθόριζε δηλαδή τυχαία η κάθε κληρωτίδα ποιές συστοιχίες Αθηναίων πολιτών θα υπηρετούσαν εθελοντικά είτε ως ένορκοι είτε σε άλλα δημόσια αξιώματα.

      Βλέπουμε λοιπόν, στην πρακτική εφαρμογή τής αυθεντικής δημοκρατίας των Αθηναίων, ένα τεράστιο απόθεμα γνώσης γιά τις στοχαστικές διακυμάνσεις και την επίδραση τής τύχης στο δημιουργικό έργο τής φύσης. Γνώριζαν, πώς να χρησιμοποιούν στοχαστικές διακυμάνσεις και την επίδραση τής τύχης έναντι των κινδύνων, που πάντα απειλούσαν την αυθεντική δημοκρατία τους.

 

 

 

      Γνώριζαν δηλαδή, ότι η διαπλοκή μεταξύ των εξουσιών είναι κίνδυνος μέγας. Αν η διαπλοκή τούτη δεν ελεγχόταν μέσω τής τύχης, ήταν θέμα χρόνου να φτάσει στη δικαστική εξουσία και άρα να αλλοιώσει παντελώς τη δημοκρατία. Όταν αυτοί, οι οποίοι εξουσιάζουν, διαπλέκονται με εκείνους, που βρίσκονται εκεί για να τους ελέγχουν, είναι θέμα χρόνου όλοι μαζί να ελέγξουν και τούς δικαστές, για να συνεχίσουν τα εγκλήματά τους.

      Έτσι, οι Έλληνες νομοθέτες δημιούργησαν μια δυναμική, που δεν επέτρεπε στις εξουσίες να διαπλέκονται. Η δυναμική τούτη εξασφαλιζόταν όχι μόνον από τον απλό διαχωρισμό των εξουσιών, αλλά και από τη διαφορετικότητα στον τρόπο στελέχωσής τους. 

     Ένα μέγιστο λοιπόν μυστικό τής λειτουργίας τής αυθεντικής δημοκρατίας των Αθηναίων κρύβεται, στο ότι τα δύο κύρια όργανα εξουσίας της -η εκτελεστική και η νομοθετική- στελεχώνονταν με διαφορετικό τρόπο. Οι στρατηγοί, που έφεραν την εκτελεστική εξουσία, την οποία σήμερα φέρει π.χ. ο πρωθυπουργός και οι υπουργοίεκλέγονταν, ενώ οι βουλευτές, οι οποίοι έλεγχαν αυτήν την εξουσία, κληρώνονταν. Εκλέγονταν δηλαδή οι αντιπρόσωποι και κληρώνονταν οι εκπρόσωποι τού δήμου των πολιτών.

      Οι διαφορές μεταξύ αυτών των ιδιοτήτων είναι ασύλληπτα μεγάλες. Δεν έχουν καμμία σχέση μεταξύ τους σε ό,τι αφορά τη διαδικασία επιλογής και τη λίστα των προσόντων, που απαιτεί η κάθε ιδιότητα, για να αποδώσει, όπως απαιτεί η ομαλή λειτουργία τής αυθεντικής δημοκρατίας. Έρως πολιτικός, πολιτική παιδεία και τύχη είναι τα βασικά συστατικά, που απαιτούνται  γιά την εύρεση τού σημείου G τής ομαλής λειτουργίας τής αυθεντικής δημοκρατίας.

       Διότι ούτε ελέω θεού ούτε ελέω τεχνοκρατίας επιτρέπεται η επιβολή πολιτεύματος. Ας το καταλάβουν επιτέλους αυτό όσοι ενδιαφέρονται γιά την επαναφορά μιάς έστω στοιχειώδους ιδιότητας τού πολίτη (πολιτειότητας) σε εμάς, τους πειθήνιους πλέον υπηκόους τής παγκόσμιας πολυαρχίας, που μας κυβερνά όλους μας και τους εξουσιαστές και τους εξουσιαζομένους.

  

Δρ. Νικόλαος Κ. Γεωργαντζάς (*)

 

 

 

 

Νόμοι
Ποινές - Δικαιώματα
Κοινωνική - Οικονομική Πολιτική
Σοφιστική Σχολή
Συνδρομές - Εισφορές


Επιστροφή