ΟΤΙ ΑΝ ΑΥΤΩ ΔΟΚΕΙ
ΑΡΙΣΤΟΝ ΕΙΝΑΙ






Διακύρηξη
Όραμα
Δράσεις
Αρχές
Αξίες
Στόχος
 

Ο ιδεολογικός προσανατολισμός της δημοκρατίας

 

         Ο βασικότερος θεσμός της Δημοκρατίας είναι η ανάδειξη των ιθυνόντων με κλήρωση και συνεπώς δεν υπάρχει διαχωρισμός των πολιτών σε άρχοντες και αρχόμενους. Αυτός όμως ο θεσμός έχει αποσιωπηθεί ή ξεχασθεί εδώ και 2500 χρόνια. Η μικρή πόλη είναι το απαύγασμα της δημοκρατικής ιδεολογίας, γιατί εκεί μπορεί πιο εύκολα να εφαρμοσθεί η κλήρωση. Και βέβαια είναι και άλλοι θεσμοί που διακρίνουν τη Δημοκρατία από τα άλλα πολιτεύματα. Και είναι επίσης αλήθεια πως κάποιοι από τους δημοκρατικούς θεσμούς είναι δυνατό να εφαρμοσθούν από τη μια μέρα στην άλλη παντού, και σε κρατικές μονάδες μεγάλες, χωρίς κανένα οικονομικό ή άλλο κόστος. Όμως μόνο στη μικρή πόλη είναι εφικτό να εφαρμοσθούν σωστά όλοι οι δημοκρατικοί θεσμοί, γιατί στη μικρή πόλη οι άνθρωποι γνωρίζονται και με το δημοκρατικό πολίτευμα θα δημιουργηθεί το αίσθημα της φιλίας κι αυτό είναι κυρίως που στεριώνει τις πόλεις, κατά τον Αριστοτέλη (Αριστ. Πολ. Β, 1262β 7-8). Στη μικρή πόλη ο άνθρωπος παύει να είναι λύκος για το συνάνθρωπό του ("Homo homini lupus", έλεγε ο Χομπς) και ξαναγίνεται άνθρωπος. Στη μικρή πόλη, με την εφαρμογή των δημοκρατικών θεσμών, ο κόσμος ζει σα σε μια μεγάλη οικογένεια.

          Στη μικρή πόλη η Δημοκρατία λειτουργεί καλύτερα. Η Δημοκρατία έχει ανάγκη όλους τους πολίτες και πιστεύει πως όλοι οι πολίτες είναι ικανοί να ασκήσουν όλα τα αξιώματα. Γι' αυτό άλλωστε κυρίαρχος τρόπος ανάδειξης των αρχόντων είναι η κλήρωση και γι' αυτό δημιουργούνται πολλά κληρωτά αξιώματα: για να απασχολούνται σ' αυτά πολλοί πολίτες.

          Γιατί η Δημοκρατία πιστεύει πως καμία κοινωνία δεν είναι δυνατό να ζήσει χωρίς οργάνωση και οργανωμένο κράτος, χωρίς εξουσία. Αλλά συνάμα πιστεύει πως η εξουσία είναι και σχολείο, από το οποίο πρέπει να περνάνε όλοι οι πολίτες. Η συμμετοχή στο σχολείο της εξουσίας είναι ο μόνος υγιής και δίκαιος τρόπος, για να αποκτήσει οντότητα κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, για να ολοκληρωθεί κάθε άνθρωπος, μια και από τη φύση του είναι «ζον πολιτικόν», κατά τη γνωστή αριστοτέλεια ρήση. Γι' αυτό άλλωστε η Δημοκρατία χρησιμοποιεί την κλήρωση σαν πρωταρχικό τρόπο ανάδειξης των αρχόντων: γιατί νοιάζεται για την ηθική, ψυχική και πνευματική ολοκλήρωση όλων των ανθρώπων. Έτσι η Δημοκρατία δεν καταργεί την εξουσία, όπως θα το ονειρεύονταν -θεωρητικά- οι αναρχικοί αλλά την κονιορτοποιεί, μοιράζοντάς την με την κλήρωση σ' όλους τους πολίτες.

          Υπάρχουν όμως κι άλλοι λόγοι, για τους οποίους η Δημοκρατία χρησιμοποιεί την κλήρωση. Οι άρχοντες πρέπει να μην είναι προβλέψιμοι, για να μην είναι ευδιάφθοροι. Οι άρχοντες δεν πρέπει να είναι σταθεροί, οι ίδιοι στις ίδιες θέσεις, για να μην είναι ευδιάφθοροι. Βέβαια οι ολιγαρχικοί σκεπτικιστές αναρωτιούνται τι θα προλάβει να κάνει ένας άρχοντας μη επαγγελματίας, που αλλάζει κάθε χρόνο. Οι ολιγαρχικοί σκεπτικιστές είναι ανίκανοι να διανοηθούν πως ο άρχοντας στη Δημοκρατία είναι εκτελεστικό όργανο, δεν αποφασίζει. Αποφασίζει μονάχα η Εκκλησία του Δήμου. Ο εκάστοτε άρχοντας υπακούει σ' αυτό που έχει αποφασίσει η Εκκλησία του Δήμου, συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε ο προκάτοχός του. Έτσι γίνονται τα μεγάλα έργα, έτσι έγινε ο μεγάλος Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός: αυτό δείχνει η Ιστορία. Χωρίς τον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό σήμερα θα ζούσαμε στα σκοτάδια. Κι ο πολιτισμός αυτός δεν είχε επαγγελματίες πολιτικούς, δεν είχε επαγγελματίες αρχηγούς.

          Ο επαγγελματίας άρχοντας, ο επαγγελματίας πολιτικός είναι ευδιάφθορος: τα παραδείγματα βρίθουν στην πολιτική ζωή του κάθε τόπου. Η επαγγελματοποίηση στην πολιτική είναι κλοπή των πρωταρχικών, των φυσικών, δικαιωμάτων του ανθρώπου: των πολιτικών του δικαιωμάτων, μια και ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ζώο πολιτικό. Αν κάποιος άρξει μακρόχρονα ή κατ' επανάληψη, αυτό θα γίνει σε βάρος των εξουσιαστικών δικαιωμάτων άλλων πολιτών. Η επαγγελματοποίηση στην πολιτική είναι η μητέρα όλων των αντικοινωνικών συμπεριφορών. Η Δημοκρατία,  θεμελιώνοντας την  ανάδειξη των αρχόντων με την κλήρωση, καταργεί τη ρίζα της εγκληματικότητας.

          Είναι συρμός στις πλούσιες χώρες να κατασκευάζονται πανάκριβα οχυρωμένα καταφύγια ή θωρακισμένα δωμάτια, για να μπορούν οι ιδιοκτήτες τους να καταφύγουν σε περίπτωση επίθεσης κακοποιών. Έχουν μάλιστα γυρισθεί και ταινίες κινηματογραφικές με βάση αυτό το θέμα. Κανένα όμως μπούνκερ ή θωρακισμένο δωμάτιο δε θα προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια από τους κήπους του Κίμωνα του γιου του Μιλτιάδη που δεν είχαν τοίχους, ακριβώς για να μπαίνει οποιοσδήποτε να κόβει καρπούς. Δεν είναι η ακριβή οχύρωση που προσφέρει ασφάλεια αλλά το δημοκρατικό πολίτευμα που καταργεί την εγκληματικότητα, εφαρμόζοντας την κλήρωση και καταργώντας τις εκλογές.

          Οι εκλογές, όπως ακριβώς και οι εξετάσεις, είναι οι βασικοί διαχωριστικοί θεσμοί των μη δημοκρατικών πολιτευμάτων· είναι οι θεσμοί που κατηγοριοποιούν τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους. Βέβαια ο φαινομενικός  στόχος και των δύο αυτών θεσμών είναι να επιλεγούν είτε οι ικανότεροι για κάποια εξουσιαστική θέση είτε οι  καταλληλότεροι για κάποια θέση στο χώρο της εργασίας ή της εκπαίδευσης ή άλλο χώρο. Όμως ο πραγματικός στόχος, τόσο της εκλογής όσο και της εξέτασης, είναι να πεισθεί το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού πως ανήκει σε κατώτερη κατηγορία ανθρώπων και πως πρέπει να οφείλει σεβασμό και ευγνωμοσύνη στους ανώτερους, στους άρχοντες, που κοπιάζουν για χάρη τους.

          Έτσι στη Δημοκρατία δεν υπάρχει ο συνήθης διαχωρισμός των πολιτών σε άρχοντες και αρχόμενους, όπως συχνά το έχουμε επαναλάβει. Οι «χαρισματικοί» είναι υπηρέτες του Δήμου. Στη Δημοκρατία κυριαρχεί ο Μέσος Άνθρωπος, γιατί ακριβώς η κλήρωση απευθύνεται κυρίως στο Μέσο Άνθρωπο και αφορά κυρίως αυτόν. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η Δημοκρατία να μη γίνεται αποδεκτή συνήθως από τους διανοούμενους.

          Οι διανοούμενοι συνήθως πιστεύουν πως είναι πολλές βαθμίδες πάνω από το Μέσο Άνθρωπο. Κανείς διανοούμενος, πανεπιστημιακός ή άλλος «που σέβεται τον εαυτό του (!)» δε θα δεχόταν να συνεδριάσει σα βουλευτής ή σα δικαστής, σαν ίσος προς ίσο, δίπλα σ' ένα παπουτσή ή δίπλα σε μια καθαρίστρια. Έτσι η Δημοκρατία τους περισσότερους εχθρούς της τους έχει ανάμεσα στις τάξεις των διανοουμένων.

          Και θα διαπιστώσουμε πως οι πλούσιοι εύκολα πείθονται να κάνουν χορηγίες ή άλλες λειτουργίες για το κοινό καλό, για το καλό της πόλης, της πατρίδας, και δε θα είχαν αντίρρηση σοβαρή για την κλήρωση. Έτσι δείχνει τουλάχιστο η όλη ιστορία της Ελλάδας, από τη  ναυμαχία  της  Σαλαμίνας  -αλλά και πριν- μέχρι την Επανάσταση του 1821 αλλά και στα κατοπινά χρόνια, όπου οι διάφορες χορηγίες των πλουσίων -των πεντακοσιομέδιμνων, θα έλεγαν οι αρχαίοι Αθηναίοι- δεν ήταν λίγες. Αντίθετα ο κάθε διανοούμενος πολύ δύσκολα δέχεται πως και ο λιγότερο γραμματισμένος μπορεί να έχει ισοδύναμη μ' αυτόν πολιτική σκέψη και θέση πολιτειακή. Έτσι πρωτοστάτης θεωρητικός κατά της Δημοκρατίας στάθηκε ο Σωκράτης, για τον οποίο λέει ο Ξενοφώντας ότι καταδικάστηκε από τους Αθηναίους σε θάνατο, επειδή ακριβώς δε δεχόταν την κλήρωση, δηλαδή τη Δημοκρατία. Και δε μπόρεσε ο Αθηναίος σοφός να χωνέψει πως τόσο οι γνώσεις του όσο και η όλη του πνευματική οντότητα ήταν δημιούργημα της Δημοκρατίας και της κλήρωσης.

          Γιατί, αλήθεια, δεν παρουσιάστηκαν, τόσο κατά την αρχαία εποχή όσο και σε μεταγενέστερες αλλά και σε άλλους πολιτισμούς παλιούς ή σύγχρονους, στοχαστές του ύψους των αρχαίων Ελλήνων σοφών σ' όλους τους τομείς του επιστητού; Γιατί; Η απάντηση είναι απλή και εύκολη: μα γιατί σε κανένα άλλο πολιτισμό δε βρέθηκε το δημοκρατικό καθεστώς. Τόσο όμως ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας όσο και άλλοι στοχαστές, τόσο στην Αρχαιότητα όσο και σε μεταγενέστερους μέχρι και σήμερα χρόνους, δε θέλησαν να χωνέψουν πως η Δημοκρατία και η κλήρωση ανέδειξαν και Αθήνα και Ελλάδα.

          Η ερμηνεία του Ελληνικού Θαύματος παραμένει απροσπέλαστη. Και ο όρος «θαύμα» μονάχα αποδείχνει πως το αρχαιο-ελληνικό επίτευγμα είναι κάτι το ανεξήγητο, το αδόκητο, το αναπάντεχο, έξω από τους γνωστούς κανόνες, μακριά από τους πολυπατημένους δρόμους.

          Εδώ και 2500 χρόνια η Δημοκρατία είναι ο μεγάλος αγνοούμενος. Κορυφαίοι ελληνιστές, Έλληνες και ξένοι, αντιπαρέρχονται την κλήρωση, αν και συχνά μιλάνε για τη Δημοκρατία. Το να αναφέρεσαι όμως στη Δημοκρατία, χωρίς να μιλήσεις για την κλήρωση είναι σα να θέλεις να κάνεις σκορδαλιά χωρίς σκόρδο!... Κατ’ ουσία οι πολυποίκιλοι μελετητές καθώς και οι πολυπράγμονες θαυμαστές του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού ποτέ δεν απέδωσαν το μεγαλείο του Ελληνισμού στο πολίτευμά του, δηλαδή στη Δημοκρατία που με βάση την κλήρωση δε χώριζε τους πολίτες σε άρχοντες και αρχόμενους. Οι πολυποίκιλοι μελετητές καθώς και οι πολυπράγμονες θαυμαστές του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού αγνοούν ή καθυβρίζουν την κλήρωση και αφαιρούν από τη Δημοκρατία το θεμέλιο λίθο της. Τι να ξέρουν τάχα από Δημοκρατία; Τι να ξέρουν τάχα από Ελλάδα; Σκορδαλιά δίχως σκόρδο!...

          Επομένως το πυκνό στίφος των εχθρών της Δημοκρατίας βρίσκεται στις τάξεις των διανοουμένων. Αν οι διανοούμενοι το ήθελαν, ο κόσμος θα είχε στραφεί προς τη Δημοκρατία και θα είχε αλλάξει, θα είχε βελτιωθεί. Οι διανοούμενοι όμως φαίνεται πως κατά βάθος φοβούνται ότι, με την κλήρωση και τη Δημοκρατία, θα χάσουν την αίγλη και το γόητρό τους καθώς και τα προνόμια που πηγάζουν από αυτά. Κι αυτό το φοβούνται οι διανοούμενοι περισσότερο από όσο φείδονται οι πλούσιοι τον πλούτο τους! Τελικά φαίνεται πως τη Δημοκρατία την καταπολεμούν κυρίως οι διανοούμενοι κι άδικα εκτοξεύεται -κι αρκετά συχνά μάλιστα- από διάφορους «προοδευτικούς διανοούμενος» μια τέτοια κατηγόρια ενάντια στους πλουτοκράτες. Με τους πλουτοκράτες η Δημοκρατία μπορεί να έρθει σε συνεννόηση, με τους διανοούμενους είναι από δύσκολο μέχρι απίθανο. Κι ας «διαρρηγνύουν τα ιμάτιά» τους ότι είναι δημοκράτες. Οι πλουτοκράτες δε θα ενοχληθούν και τόσο από την κλήρωση κι όπως αρκετά συχνά προέρχονται από λαϊκά στρώματα -εδώ στην Ελλάδα τουλάχιστο- την κλήρωση δε θα την έβλεπαν με κακό μάτι. Αντίθετα για τους διανοούμενους η κλήρωση είναι συνήθως ό,τι το κόκκινο πανί για τον ταύρο. Όμως για τους Αρχαίους Έλληνες, που εφεύραν και εφάρμοσαν το δημοκρατικό πολίτευμα, Δημοκρατία δεν υπάρχει, όπου δεν υπάρχει κλήρωση.

          Και οι Δυτικο-Ευρωπαίοι διανοούμενοι και ερευνητές έχουν κάθε λόγο να αγνοούν τη Δημοκρατία και συχνά να προκρίνουν τη Σπάρτη από την Αθήνα. Γιατί, δείχνοντας την προτίμησή τους για την Ολιγαρχία, αφήνουν τους αναγνώστες και μαθητές και γενικά ακροατές τους να νομίσουν πως η Ολιγαρχία και η Μοναρχία είναι το καλύτερο πολίτευμα. Και συχνά υμνούν απροκάλυπτα τους διάφορους μονάρχες Έλληνες και Ρωμαίους και προσπαθούν να αποδείξουν πως και ο Περικλής ήταν ένα είδος μονάρχη, στηριγμένοι στη γνωστή ρήση του μεγάλου ιστορικού: «Λόγωι μν δημοκρατία, ργωι δ π το πρώτου νδρς ρχή.» (Θουκ. Β, 65, 10). Όλοι όμως αυτοί λησμονούν θελημένα πως ο μεγάλος ιστορικός ήταν ορκισμένος ολιγαρχικός και καταδικασμένος ερήμην σε θάνατο για ελλιπή εκπλήρωση των στρατηγικών του καθηκόντων και πως επανήλθε στην Αθήνα κατά την οκταμηνία των Τριάντα Τυράννων και ξανάφυγε από την πόλη του με την πτώση τους. Γιατί η αμνηστία που δόθηκε μετά την πτώση των Τριάντα Τυράννων και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, το 403 π.Χ., το Θουκυδίδη δεν τον περιλάμβανε.

          Κι ακόμα ποτέ όλοι αυτοί οι ελληνιστές και «ελληνίζοντες» δε θέλησαν να δουν πως η Δημοκρατία ήταν πάντα σε ακμή στην Αθήνα -και τον καιρό του Περικλή- και κλήρωνε τα 99,14% των αρχόντων της, ενώ εξέλεγε μόνο το 0,75%. (Το 0,11% των αρχόντων διορίζονταν από άλλους κληρωτούς άρχοντες και τελείωνε η θητεία τους μαζί με τη θητεία εκείνων που τους διόρισαν.) Ο Περικλής ήταν μέσα στο 0,75%. Η συνεχής εκλογή του δε στάθηκε εμπόδιο να του επιβληθεί πρόστιμο (Θουκ. Β, 65, 3). Η κλήρωση δεν καταργήθηκε ποτέ στην Αθήνα από τους Αθηναίους. Την κατάργησε το 322 π.Χ. ο Μακεδόνας Αντίπατρος.

          Οι Έλληνες ερευνητές δείχνουν κι αυτοί φιλομοναρχικά αισθήματα. Κατά βάθος, φαίνεται, αισθάνονται στην ειδικότητά τους μονάρχες απειλημένοι. Και δεν τους κάνει η κλήρωση. Είναι όμως πια καιρός να διαδώσουμε την αλήθεια για τη Δημοκρατία και να δούμε πώς θα μπορούσε να εφαρμοσθεί σήμερα. Η Δημοκρατία προσφέρεται να λύσει τα κάθε φύσης προβλήματα της σημερινής ανθρωπότητας που χειμάζεται τόσο. Και εδώ οι Έλληνες γενικότερα αλλά ειδικότερα οι Έλληνες διανοούμενοι και μάλιστα οι φιλόλογοι θα πρέπει να παίξουν κάποιο διαφωτιστικό ρόλο σχετικά με τη λειτουργία της Δημοκρατίας.

          Και θα πρέπει να υπενθυμίσουμε πως τουλάχιστο οι αρχαίοι σοφοί έδειξαν με τη ζωή τους πως ο τόπος που τους άρεσε πιο πολύ για να ζήσουν ήταν το «κλεινόν άστυ» της Παλλάδας, η δημοκρατική Αθήνα. Κι ο Σωκράτης κι ο Πλάτωνας στην Αθήνα ήθελαν να ζουν κι εκεί πέθαναν. Κι ο Αριστοτέλης, όταν διώχτηκε από την Αθήνα για φιλομακεδονισμό, πήγε όχι μακριά, στη Χαλκίδα, όπου έπαθε μαρασμό και πέθανε.

          Οι διανοούμενοι όλου του κόσμου έχουν διαβάσει η έχουν γράψει για τη Δημοκρατία και νιώθουν περήφανοι γι' αυτό. Τους λείπουν όμως, δεν έχουν διαβάσει ή δεν έχουν καταλάβει, τα δύο κύρια και μοναδικά βιβλία που μιλάνε για τη Δημοκρατία: την Αθηναίων Πολιτεία και τα Πολιτικά. Και τα δύο του Αριστοτέλη. Αυτά τα δύο βιβλία είναι αρκετά για πλήρη κοινωνικο-πολιτική κατάρτιση, για δημοκρατική ενημέρωση. Όλα τα άλλα βαρύγδουπα κείμενα που κάνουν διάφορες κοινωνικο-πολιτικές αναλύσεις αξίζουν μονάχα το βάρος τους σε χαρτί, αν δε μιλάνε για τη Δημοκρατία και την κλήρωση. Γιατί τι κοινωνικο-πολιτική ανάλυση να κάνεις, χωρίς να ξέρεις το δημοκρατικό πολίτευμα;

 

A. KONTOΣ

φιλόλογος-γλωσσολόγος, νομικός, κοινωνιολόγος

 

Νόμοι
Ποινές - Δικαιώματα
Κοινωνική - Οικονομική Πολιτική
Σοφιστική Σχολή
Συνδρομές - Εισφορές


Επιστροφή