ΟΤΙ ΑΝ ΑΥΤΩ ΔΟΚΕΙ
ΑΡΙΣΤΟΝ ΕΙΝΑΙ






Διακύρηξη
Όραμα
Δράσεις
Αρχές
Αξίες
Στόχος
Αναγέννηση του θεσμού των αυτόνομων πόλεων.

         Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια πραγματικότητα πια από καιρό. Τα σύνορα μέσα σ’ αυτή έχουν καταργηθεί, η έκτασή της με την αποδοχή και άλλων χωρών διευρύνεται. Οι πόλεμοι, τουλάχιστο μέσα σ’ αυτή, ανήκουν στο παρελθόν και θλιβερά μουσεία γι’ αυτούς θα τους θυμίζουν στις επόμενες γενιές, έτσι ώστε και άλλες περιοχές της γης ή να ενωθούν με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή να σχηματίσουν ανάλογες ενώσεις, να διευθετήσουν τις διαφορές τους ειρηνικά και να απεμπολήσουν τον πόλεμο.

          Ποιος θα είναι ο ρόλος της μικρής Ελλάδας; Μεγάλος, θά ‘λεγα, κι ας προσομοιάζει ο χαρακτηρισμός αυτός με αμιγή εθνικισμό ή -στην καλύτερη περίπτωση- ενδόμυχη ευχή. Τώρα που πια σύνορα δε θα υπάρχουν τα μόνα θεμιτά όρια θα είναι εκείνα των πόλεων, των μικρών πόλεων, που ούτε θα διευρύνονται ούτε θα συρρικνώνονται. Και η πόλη, η μικρή, ανθρώπινη -στα μέτρα του ανθρώπου και κατάλληλη για πλούσια πολιτική και πολιτιστικά ζωή- πόλη ήταν πάντα το κύριο παράγωγο της Ελλάδας. Έτσι ο ρόλος της πατρίδας μας είναι να προτείνει μικρές πόλεις των 30-50.000 κατοίκων, αυτοδιοικούμενες δημοκρατικά, με συγκεκριμένα όρια και κτισμένες με σχέδιο από την υπόγεια διοχέτευση ως τη στέγη της Εκκλησίας του Δήμου. Σε περίπτωση αύξησης του πληθυσμού νέες πόλεις θα ιδρύονται.

          Οι πόλεις αυτές θα ιδρυθούν σε χώρους δημόσιους ακατοίκητους, έτσι ώστε να μην υπάρξει πρόβλημα με τις υπάρχουσες πόλεις. Αν αργότερα οι υπάρχουσες πόλεις ερημωθούν, επειδή οι κάτοικοί τους θα έχουν καταφύγει στις καινούργιες, τότε οι παλιές πόλεις θα αποδίδονται στη δασοποίηση και την επαναγροποίηση.

 

 

          Η φιλοσοφία δόμησης πρέπει ν' αλλάξει ριζικά. Κι αυτό γιατί οι τωρινές πολύ μεγάλες πόλεις έχουν την τάση να γίνονται μεγαλύτερες, μια και προσφέρουν -ή δίνουν την εντύπωση πως προσφέρουν- περισσότερες ευκαιρίες εργασίας, μόρφωσης, ψυχαγωγίας, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, προσωπικής ανάδειξης τέλος. Οι πολύ μικρές οικιστικές μονάδες, κωμοπόλεις, χωριά, έχουν την τάση να γίνονται ακόμη μικρότερες και να κατοικούνται εποχιακά ή περιστασιακά για τους ακριβώς αντίθετους λόγους. Γι' αυτό πρέπει να βρούμε τη χρυσή μέση οδό, τη χρυσή τομή.

          Για να ξέρουμε προς τα πού θα βαδίσουμε, πρέπει να αρχίζουμε από το  ιδεατό. Το ιδεατό είναι λοιπόν να έχουν οι πόλεις ίσο περίπου αριθμό κατοίκων, να είναι ισοπληθείς, και φυσικά να έχουν το ίδιο περίπου μέγεθος, έτσι ώστε να υπάρχει μόνο ευγενής άμιλλα και συναγωνισμός μεταξύ τους κι όχι ανταγωνισμός. Αυτός είναι ο πολυκεντρισμός. Και ο πολυκεντρισμός είναι η βάση της δημοκρατικής πολεοδομικής φιλοσοφίας.

          Υπάρχουν όμως και άλλοι οι λόγοι, για τους οποίους η μικρή οικιστική μονάδα ταιριάζει καλύτερα στη δημοκρατική πολεοδομική φιλοσοφία.

          Ο άνθρωπος είναι ζώο με τέσσερις διαστάσεις: α) την υλική, β) την ερωτική (είναι το μόνο ζώο που κάνει έρωτα για τον έρωτα και όχι για την αναπαραγωγή του είδους εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις· και όταν κάνει έρωτα, την αναπαραγωγή τη σκέφτεται κυρίως, για να την αποφύγει), γ) την πνευματική (φιλομάθεια, περιέργεια) και δ) την πολιτική. Κι ενώ οι τρεις πρώτες διαστάσεις μπορούν να αναπτυχθούν -κακοδρομισμένα συνήθως- και σε μη δημοκρατικά πολιτεύματα, η πολιτική διάσταση του ανθρώπου μόνο στη δημοκρατία μπορεί να υπάρξει και να ευοδωθεί. Όμως η δημοκρατική ιδέα και η δημοκρατική πολιτειακή οργάνωση δε μπορούν να συμβιβαστούν και να συμβαδίσουν με την ιδέα και την οργάνωση του συνήθους συγκεντρωτικού κράτους με την τεράστια πρωτεύουσα να ασφυκτιά και τις άλλες οικιστικές μονάδες (κωμοπόλεις, χωριά, συνοικισμούς κ.λπ.) να φυτοζωούν. Αντίθετα η μικρή οικιστική μονάδα μπορεί να γαλουχήσει τη δημοκρατική ιδέα και να κάνει τη ζωή σαφώς ανετότερη και βιώσιμη.

      Πρώτος όρος: η δημοκρατία είναι το μόνο πολίτευμα που ταιριάζει, δηλαδή βρίσκεται σε συμφωνία με τη φύση του ανθρώπινου γένους, γιατί επιτρέπει την ισόρροπη ανάπτυξη και των τεσσάρων διαστάσεων του.

Δεύτερος όρος: η μικρή οικιστική μονάδα είναι πιο κοντά στα ανθρώπινα μέτρα, στην ανθρώπινη φύση.

Συμπέρασμα: η μικρή οικιστική μονάδα είναι πιο κοντά στη δημοκρατία.

          Για να υπάρξει διαλλαγή, φιλία, ευμενής ανοχή, με δυο λόγια, πολιτεία άριστη, η οικιστική μονάδα πρέπει να μην είναι πολυάνθρωπη, έτσι ώστε να γνωρίζονται οι πολίτες μεταξύ τους. Βέβαια πρέπει να υπάρχει και ένα κατώτατο όριο, ένα μέτρο: «Ἔστι τι καὶ πόλεως μεγέθους μέτρον.» λέει ο Αριστοτέλης. Και ποιο είναι αυτό το κριτήριο, για να βρεθεί αυτό το μέτρο; Η αυτάρκεια: «Ἡ δὲ πόλις αὔταρκες.» λέει πάλι ο μεγάλος Σταγειρίτης.

          Το μεγάλο συγκεντρωτικό κράτος είναι δυσκίνητο, γραφειοκρατικό, αναποτελεσματικό, γι' αυτό ακόμη και μη δημοκρατικά κρατικά σχήματα έχουν, κατά καιρούς, υιοθετήσει τη διαίρεση των μεγάλων επικρατειών σε μικρότερες ενότητες· αναφέρουμε σαν παράδειγμα τις περσικές σατραπείες, τις ρωμαϊκές τετραρχίες, τα βυζαντινά θέματα, τη διαίρεση του κράτους του Καρλομάγνου σε τρία μικρότερα κράτη με τη συνθήκη του Βερντέν.    

          Στη σύγχρονη εποχή η προσπάθεια για δημιουργία μικρότερων κρατικών μονάδων προβάλλει δειλά δειλά με τον όρο «αποκέντρωση». Η πολιτειολογία, η κοινωνιολογία, η οικονομία έχουν αρχίσει να τη σκέφτονται διστακτικά, αν και έχει εφαρμοσθεί σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία, χωρίς όμως μεγάλη αποτελεσματικότητα, γιατί η αποκέντρωση δεν έχει συνοδευτεί και ενισχυθεί από το πραγματικό δημοκρατικό πολίτευμα, αλλά οι χώρες αυτές διοικούνται με τις συνήθεις κοινοβουλευτικές ολιγαρχίες, με τον Κοινοβουλευτισμό, που σφετερίζεται βέβαια το όνομα της Δημοκρατίας. Γιατί ο Κοινοβουλευτισμός, τα κοινοβουλευτικά πολιτεύματα, μόνο επιφανειακή σχέση έχουν με τη Δημοκρατία. Και πραγματικά ο Κοινοβουλευτισμός, χρησιμοποιώντας τον όρο «αποκέντρωση», προϋποθέτει πάντα ένα ισχυρό και μεγάλο κέντρο αποφάσεων, την πρωτεύουσα από την οποία εξαρτώνται οι μικρότερες οικιστικές μονάδες. Η δημοκρατική πολεοδομική φιλοσοφία θα προτιμούσε να υπάρχει, στη θέση του ισχυρού και μεγάλου οικιστικού κέντρου, στη θέση της πρωτεύουσας, μια πληθώρα μικρών και σχεδόν ισοπληθών πόλεων με ένα συντονιστικό όργανο. Και τότε ο όρος «αποκέντρωση» θα αντικατασταινόταν από τον όρο «πολυκεντρισμός».

          Βασική αρχή της Δημοκρατίας είναι να λειτουργεί!... Το ανώτατό της πολιτειακό όργανο είναι η Εκκλησία του Δήμου. Η Δημοκρατία λειτουργεί, όταν υπάρχει και λειτουργεί η Εκκλησία του Δήμου. Όλα ρυθμίζονται από αυτή. Εμείς εδώ μόνο κάποιες απόψεις προτείνουμε με βάση πάντα όσα έχουμε διαβάσει στην Αθηναίων Πολιτεία και τα Πολιτικά του Αριστοτέλη.

          Ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος ήταν ο πρώτος που καθιέρωσε το σύστημα των οριζόντιων και κάθετων οδών μέσα σε μια πόλη. Θεωρείται ο πατέρας της πολεοδομίας και μετά από αυτόν όλες οι ελληνικές πόλεις της Αρχαιότητας αλλά και στη σύγχρονη εποχή ακολουθούν, κατά κανόνα, το σύστημά του. Ο πρώτος όμως πολεοδόμος είχε μιλήσει και για το μέγεθος και το πλήθος των κατοίκων μιας πόλης. Κατά τον Ιππόδαμο λοιπόν το Μιλήσιο η ιδεατή πόλη πρέπει να είναι μυρίανδρος δηλαδή να έχει 10.000 πολίτες. Αυτό σημαίνει η λέξη μυρίανδρος, 10.000 άνδρες. Ο συνολικός όμως πληθυσμός μιας τέτοιας πόλης θα πλησίαζε τις 55.000 κατοίκους. Για να βρούμε τον αριθμό αυτό πολλαπλασιάζουμε το 10.000 επί 4, λογαριάζοντας πως κάθε πολίτης θα είχε κατά μέσο όρο δύο παιδιά και τη γυναίκα του, που βέβαια, κατά την κλασική εποχή στην Αθήνα και ειδικά μετά το 451 π.Χ., ήταν Αθηναία, αστή ή πολίτιδα, όπως έλεγαν, αλλά χωρίς  πολιτικά δικαιώματα. Ο όρος αστός ήταν συνώνυμος με τον όρο πολίτης. Στον αριθμό 40.000, που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό, θα πρέπει να προσθέσουμε και κάποιο αριθμό δούλων καθώς και κάποιο αριθμό μεταναστών, πολιτικών ή οικονομικών, που τότε τους ονόμαζαν μέτοικους.

          Για τη σύγχρονη εποχή θα προτείναμε τον ακόλουθο τύπο πόλης με βάση τον αριθμό των κατοίκων. Η πόλη θα έχει 25.000 με 30.000 πολίτες και τις οικογένειές τους και με τους ενδεχόμενους ξένους. Σήμερα πολιτικά δικαιώματα έχουν και οι γυναίκες και έτσι από τον αριθμό 30.000, οι μισοί και περισσότεροι τουλάχιστο δηλαδή 15.000 με 18.000 περίπου θα είναι ενήλικοι με πολιτικά δικαιώματα. Δούλοι τυπικά δεν υπάρχουν στη σημερινή εποχή, υπάρχουν όμως οι οικονομικοί μετανάστες, τους οποίους συχνά πολλοί τούς μεταχειρίζονται σα δούλους και μάλιστα, όπως  μεταχειρίζονταν τους δούλους στη Ρώμη ή τους Είλωτες στη Σπάρτη. Γιατί βέβαια στην Αθήνα και γενικά στον ελληνικό χώρο η μεταχείριση των δούλων ήταν ανθρωπινότερη. Πάντως σ' ένα σύγχρονο σύστημα μικρών πόλεων οι ξένοι μετανάστες θα διανέμονται ισόποσα και θα βοηθιούνται να μπουν μέσα στον τρόπο ζωής της πόλης. Έτσι μαζί με όλους τους ξένους, μόνιμους κάτοικους και περαστικούς μια τέτοια πόλη θα πρέπει να μπορεί να διατρέφει πληθυσμό γύρω στις 30.000 με 50.000 κατοίκους.

          Η Ελλάδα σήμερα έχει πληθυσμό 12.000.000. Από αυτούς, καθώς φαίνεται, το ένα εκατομμύριο είναι ξένοι, λίγο πολύ μόνιμοι κάτοικοι στη χώρα μας. Έτσι με βάση τον αριθμό αυτό που ήταν και εκείνος της τελευταίας απογραφής, το ιδεατό θα ήταν η Ελλάδα να αναδιοργανωθεί σε 400 πόλεις των 30.000 περίπου κατοίκων. Οι νομοί στην Ελλάδα είναι 52 κι αυτό σημαίνει ότι κάθε νομός θα έχει, κατά κανόνα, εφτά-οχτώ πόλεις. Βέβαια η έκταση του νομού και οι άλλες δυνατότητές του θα καθορίσουν τελικά το πλήθος των πόλεών του. Οι πόλεις αυτές θα είναι αυτοδιοικούμενες και θα συντονίζονται από Βουλή αποσταλμένων από κάθε πόλη με βάση το Ελληνικό Σύνταγμα που ισχύει κάθε φορά. Το συντονιστικό όργανο, η Πανελλήνια Βουλή, που θα συνθέτεται από αποσταλμένους των 400 πόλεων, κάθε χρόνο θα αλλάζει έδρα, για να μην πάρει ξανά καμία πόλη το χρίσμα της πρωτεύουσας.

          Έτσι λοιπόν θα έπρεπε και θα ήταν δυνατό να διαμορφωθούν οι πόλεις, για να εκπληρώνουν τα αρχαιοελληνικά δημοκρατικά ιδεώδη, χωρίς όμως να διαχέουν μια άκρατη και στείρα αρχαιολατρία. Πρέπει να γίνει σαφές ότι τέτοιες πόλεις θα διαπνέονται από το δημοκρατικό πνεύμα κυρίως και δευτερευόντως τον τύπο. Και βέβαια ούτε ο τύπος θα πρέπει να απορρίπτεται ολότελα. Την Αρχαία Ελλάδα θα πρέπει να την προσεγγίζουμε όχι με νεκρόφιλα αισθήματα, όπως συνήθως γίνεται, αλλά  σαν κάτι το σύγχρονο, το ζωντανό, με τις ανάλογες εκσυγχρονιστικές προτάσεις.

A. KONTOΣ

φιλόλογος-γλωσσολόγος, νομικός, κοινωνιολόγος.

 

 

Νόμοι
Ποινές - Δικαιώματα
Κοινωνική - Οικονομική Πολιτική
Σοφιστική Σχολή
Συνδρομές - Εισφορές


Επιστροφή